Yahya Kemal – Şiir ve Hürriyet Üstüne

Yahya Kemal Beyatlı, şiir ve hürriyet hakkında şunları söylüyor:

“Ben eskiden zannederdim ki bir türlü şiir vardır. Başka türlü şiirler alışılmış vezin ve kafiyeler içinde söylenmiş bir takım lâflardan ibarettir ve tamamıyla acemice sözlerdir. Şimdi yavaş yavaş anlıyorum ki birkaç türlü şiir vardır. Esasen sanatın ne olduğunu bilmek istidadıyla dünyaya gelmiş insan da pek azdır. Dikkat ettim. Bunlardan bazıları bir türlü, bazıları başka türlü şiiri seviyorlar. Demek ki her türlü şiirin yazılmasına müsaade etmek lazımdır. Zira şiir de, sanat da hürriyete dayanıyor. Sanatın mevzularını tahdit edilince yahut emirle şiir yazdırılınca sanatın kökü kuruyor. Mesela Fransa’da siyasetin sanatı tahdit etmediği devirlerde türlü türlü, eski görülmemiş sanatkârlar belirmiştir. Sanatkâr imal edilen bir şey değildir. Onu tabiat hazırlar ve ortaya atıverir. Bakarsınız bir Balzac çıkar, bakarsınız bir Stendhal çıkıverir. Halbuki sanata müdahale olduğu devirlerde, mesela Stalin devrinde Dostoyevski harap olur gider, kökü kurur ve yeni bir tek sanatkâr çıkmaz.”

Bu dönemde biri Yahya Kemal’i kastederek “Hâlâ mı Kanlıca, hâlâ mı Çamlıca? İnsanlık aç ve sefil inlerken bu şiirleri dinlemeye tahammülümüz yoktur” demiş. Bir başkası da ona idam sehpasını göstermiş. Yahya Kemal şöyle cevap vermiş:

“İnsanlık şimdi mi sefalet içinde? İnsanlık en az 2500 seneden beri sefalet içindedir. Eğer bütün şairler insanlığın sefaleti ile meşgul olmaya mecbur edilmiş olsaydı bugün İLYADA olmayacaktı. 2500 senelik sanat olmayacaktı. Latin şairi Horace Epigramlarını yazdığı zaman Roma halkının onda sekizi esirdi, muztaripti. Eğer bu mevzu ile uğraşmaya mecbur edilseydi Horace da olmayacaktı. O harikulâde olarak vasıflandırılan eserlerden beşeriyet mahrum kalacaktı. Sanat tahdit edilince sanatkâr çıkmıyor, demiştim. Bunu Fransız İhtilâlinde de denediler. Biz yalnız ihtilâl şiirleri terennüm eden şairler isteriz diye feryat ettiler. Ortaya iki şair çıktı: Joseph Chénier ile André Chénier! Birincisi nasıl isteniyorsa öyle şiirler yazdı ve bir şeye benzetemedi. İkincisi kendi istediği gibi yazdı. Muvaffak oldu. Onu da tepelediler. Ben Türk İstiklâl Mücadelesinin çoşkun taraftarlarından biri idim. Fakat İstiklâl Mücadelesine dair şiir yazmadım. Çünkü giriştiğimiz mücadele Türk milletinin istiklal davası idi. Sanat, şiir ise tamamen ayrı bir dava idi. İkisini birbirine karıştırmadım. Çünkü sanat tamamen ayrı bir meseledir. Halbuki bizimkiler karıştırıyorlar. Sanatkâr ancak hürriyet havası içinde yetiştirilir.”

Peki, Yahya Kemal Beyatlı nasıl şiir yazardı?

“Şiir madeni azdır. Şiir insanın ruhunda da azdır. Pek az yer tutar ve zaman zaman belirir. İyi şair işte o anı işleyendir. Meselâ ben bir şiiri hazırlarken günlerce bir kelimeyi ararım. Bulamam. Fakat bir an olur, bir de bakarım ki kelime kendiliğinden geliverir; günlerce, adeta ıstırap çekerek aradığım kelime dudaklarımdan dökülüverir. Zaten şiir bana mısra halinde gelmez; bütünüyle, vezniyle, şekliyle, muhtevasıyla, örgüsüyle gelir. yani bir mısra söyleyip onun üzerinden işleyerek diğerleri tamam olmaz. Şiiri heyeti umumiyesiyle ve her tarafından işlerim ve ben mukadder olan kelimeyi ararım. Bilirsiniz, Rindlerin Ölümü diye bir şiirim vardır. O şiirin en çok “Eski Şîrazi hayal ettiren âhengiyle” mısraı beni yormuştur. Dilime bir “tahayyül” kelimesi takılmıştı. Yani bir mısrada bir “tahayyül” veya ona benzer bir kelime olacaktı. Fakat bir türlü bulup yerine yerleştiremiyordum. Tam üç ay aradım. Deli olacaktım. Geceleri uyku uyuyamıyordum. Bir gün Bostancı’da bir ahbabımın evinde misafir idim. Ayrılırken, tam merdivenleri indiğim sırada mısraı söyleyiverdim. Kelimeyi bulunca öyle rahat ettim ki “Bir daha şiir yazarsam Allah belâmı versin” dediğimi hatırlıyorum.”

Şevket Rado’nun bu yazısı Hayat Dergisi’nin 31 Ekim 1958’de yayımlanan sayısında yer almaktadır. 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s