Mihri Hanım

Mihri’nin otoportresi, 29.08.1920
Yapı Kredi Koleksiyonu.

Geçtiğimiz yıl Salt Galata’da İmparatorluğun son döneminde yetişen portre ressamı Mihri Hanım’ın hayatı ve eserlerine dair her ne kadar eser yönünden fakir de olsa değerli bir sergi düzenlenmişti. Daha henüz 29 yaşındayken kadınlara mahsus güzel sanatlar okulu İnas Sanayi-i Nefise Mektebi’nin kuruluşunda rol oynayan, önemli devlet adamlarının, bilim insanların ve sanatçıların portrelerini yapan Mihri Hanım’ın hayatından bazı önemli anları siz değerli okuyucularımla da paylaşmak istedim. 13 Aralık 1885’te Kadıköy’deki Ahmed Rasim Paşa Konağı’nda hayata gözlerini açan Mihri Hanım’ın hayatının genel bir çerçevesini sunan sergi, bilhassa Mihri’nin hayatının farklı dönemlerine, bu dönemlerde yurtiçi ve yurtdışında basında çıkan haberlere odaklanıyordu. Dönemin kadınlarına göre daha şanslı bir hayatı olan Mihri’nin çocukluğundan itibaren aldığı eğitim ve içinde bulunduğu çevrenin de yardımıyla kendini gerçekleştirmeyi başarmış bir kadın oluşu, onu tarihimizdeki önemli ve farklı figürlerden biri hâline getiriyordu. Hayatından kısaca bahsetmek gerekirse, bürokrat bir aileye doğan Mihri Hanım, Sultan Hamid döneminin saray ressamlarından biri olan Fausto Zonaro’dan eğitim almış, sonrasında eğitimine Avrupa’da devam etmiş, eğitimini tamamlayıp Türkiye’ye döndükten sonra kadınların eğitim haklarının ve fırsatlarının gelişmesi için hem kendi alanında, hem de farklı alanlarda hizmetlerde bulunmuştu. Salt Galata’daki sergide belirtildiğine göre 14 Ekim 1918’de Mihri Hanım’ın Şişli’deki evinde açtığı sergi yerel basından yoğun ilgi görmüş, Kemal Emin’in Temaşa Dergisi için hazırladığı yazıda, Mihri’nin eserlerinin “kadınlık kadınların daha iyi takdir ettiğinin” göstergesi olduğunu söylenmişti. 1922’de Avrupa’ya geri dönen Mihri, bir müddet Roma’da yaşadıktan sonra Londra, Madrid ve Viyana gibi Avrupa’nın diğer sanat merkezlerine de ziyaretlerde bulunmuş; 1927’de temelli New York’a yerleşmiş, burada eserlerini sergilemiş ve sanat okullarında bilfiil ders vermişti. Bir yıl sonra, 1928’de George de Mazioff Galerisi’nde açmış olduğu ilk sergisi dikkat çekmişti (Haber için The New York Times’ın 25 Kasım 1928 tarihli sayısına bakılabilir). Sanat ve eğitim faaliyetlerinin yanı sıra, League of Women Voters (Kadın Seçmenler Topluluğu) gibi kadın haklarıyla ilgili faaliyetler yürüten topluluklarda da bulunmuş, bu toplulukların çalışmalarında bilfiil görev almıştı. Mihri Hanım’la iftar edeceğimiz bir diğer konu ise Mustafa Kemal’den Franklin D. Roosevelt’e, Thomas Edison’dan Edwin Markham’a kadar farklı alanlarda kendini kanıtlamış, önemli şahsiyetlerin portrelerini yapmış olmasıdır (1934 senesinde ABD Türkiye Büyükelçisi Ahmet Muhtar’ın portresini yapması da basında ses getirmiştir. Hatta Florida’daki Rollins College’da da Ahmet Muhtar’ın referansı sayesinde öğretmen olarak atandığı iddia edilir). Mihri Hanım, The New York Times’ın 16 Şubat 1938 tarihli sayısındaki habere göre resim ve çizim öğretmeni olarak Master Institute of United Artists’in kadrosuna alınmıştır. Bu yüzden, Salt Galata’daki sergi sayesinde Mihri Hanım’ın hayatının farklı dönemlerine bu kadar yakından şahit olmak unutulmayacak bir deneyimdi. Zira Mihri Hanım’ın yalnız yeteneği değil, hayat dolu ve zarif kişiliği de serginin bir parçasıydı.

Overlooked No More: Mihri Rassim, Feminist Artist in the Ottoman Empire by Hande Oynar, published in The New York Times, Sept. 12, 2019. 1932 yılında Mihri’nin üzerine çalıştığı Roosevelt portresi.

Mihri Hanım’ın tüm bu çalışmaları arasında, benim en değer verdiğim çabası İnas Sanayi-i Nefise Mektebi adına verdiği mücadeledir (bir dönem bizzat müdürlük pozisyonunda da bulunmuştur). Bu mücadele yalnızca güzel sanatlar eğitiminin kurumsallaşması için önemli bir mücadele değildir, ayrıca kadınların sanat eğitimiyle sanat üretiminde rol alması, görünür hale gelmeleri açısında da önemlidir, takdiri hak eder. Bu mücadelenin sayesinde, zaman içinde farklı sosyo-ekonomik sınıflardan kadınlar eğitim alma fırsatı bulmuştur. Salt Galata’daki sergide yer alan Mihri’nin şu sözleri de bu mücadelenin gerekliliğini ve önemini göstermektedir: “Bugün her yerde müsâvat ve adaletten söz ediliyor. Fakat inas sanâyi-i nefise mektebi nerede? Hep yapılanlar erkekler için!” Bir diğer deyişle, Mihri Hanım yalnız resimleriyle değil, Türk kadınlarının yeteneklerinin ortaya çıkması için verdiği mücadeleyle de ünlenmiş, bu çalışmaları yabancı basında da takdir edilmiştir.

UNESCO nezdinde büyükelçi iken Paris’te vefat eden şair Munis Faik Ozansoy’un çocukluğu. Eser Mihri Hanım’a aittir. (Taha Toros Arşivi, TT.561473)

Salt Galata’daki sergide yer alan bazı basın haberlerini de sizlerle paylaşmak isterim.

Amerika Birleşik Devletleri’nin yerel basınında çıkan başka bir haber ise şöyle: “Kadınların bacakları dünyanın hiçbir yerinde Amerika’daki kadar güzel değil.” Ünlü Türk ressam Mihri Hanım’ın sözüne güvenebilirsiniz. Yukarıdaki fotoğrafta kendisi, Türkiye’nin güçlü lideri Mustafa Kemal’in takdim ettiği kristal çanakla görülmekte.
“Çerkes soylusu Rasim Paşa’nın kızı Mihri Hanım, resim yapma hayaliyle 14 yaşında babasının hareminden kaçmıştır. İslami kurallara uymayı reddettiği için ülkesinden dışlanan Mihri Hanım’a Fransa, İspanya ve İtalya’daki Türkler de yardımcı olamamıştır. Kısa süre önce bazı portreleri New York’ta teşhir edilmiştir. Türkiye’nin tek kadın ressamıdır. Dünya Savaşı’nın ardından isteği üzerine Türkiye Cumhurbaşkanı Kemal Paşa’nın da bir portresini yapmıştır.” (The Courier News, January 14, 1929)
Ünlü Türk Ressam Rollins Kadrosunda / Winter Park, 6 Temmuz – Rektör Hamilton Holt tarafından kısa süre önce açıklandığı üzere, Türkiye’nin ünlü portre ressamı Mihri Hanım güz döneminde Rollins College’da sanat bölümü öğrencilerine portre dersi verecektir. Bugüne kadar resmettiği önemli kişiler arasında Kemal Paşa, Benito Mussolini, Gabriele d’Annunzio ve İspanya Kraliçesi Marie Louis bulunmaktadır. Eğitimini sürdürdüğü yıllarda Türkiye’de büyük değişiklikler yaşanmıştır. Ülkesine dönmeye karar verdiğinde, başarılarını takdir eden Türkiye Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa tarafından bizzat karşılanmış ve onun talebi doğrultusunda İstanbul’da kız öğrencilere yönelik ilk güzel sanatlar akademisini kurmuştur. Mihri Hanım’ın hayatı eserlerine hâkim olan bir kişi şu satırları yazmıştır: “Türkiye dışındaki ülkelere büyük ilgi duyan Mihri Hanım yeni şeyler öğrenmeye çok hevesliydi. Ufkunu sürekli genişletmek isteyen sanatçı bir süre sonra Amerikalı kadınların kültürel yaşantısına merak saldı. ABD’de bulunduğu üç yıl süresince ilerlemeci eğitim metotlarımızı gözlemlemek için geniş olanaklara sahip oldu. Kısa süre önce Greenwich, Connecticut’ta bulunan Edgewood School’da güzel sanatlar eğitimi vermeye başladı.” (Orlando Sentinel, July 7, 1931) Mihri Hanım, vizesiyle ilgili gerekli işlemlerin tamamlanamamasından dolayı Rollins College’daki görevine başlayamamıştır.
80 Yaşındaki Şair, Sanatçı İçin Poz VerdiMan with the Hoe kitabıyla bir gecede ünlenen Oaklandlı şair Edwin Markham, Türkiye’deki bir sanat akademisinde yöneticilik ve profesörlük görevlerini sürdüren Mihri Hanım’a portresini çizmesi için New York’ta poz verdi. Cumartesi günü 80 yaşına giren şair için New York’ta dün akşam bir kutlama düzenlenmişti. Oakland Ticaret Odası da resmi bir telgraf göndererek Markham’ı tebrik etti. (Oakland Tribune, April 25, 1932) The New York’sun 25 Nisan 1932 tarihli sayısında Edwin Makham’ın doğum günü kutlamasına 2.000’den fazla kişinin katıldığı ve bu kutlama esnasında Mihri Hanım’ın yağlı boya portre çalışmasının Markham’a takdim edildiği bilgisi verilmektedir.
“Türkiye’nin tanınmış sanatçılarından, İstanbul’daki İnas Sanayi-i Nefise Mektebi’nin müessisi Mihri Hanım’ın otoportresi. Mihri Hanım’ın resimleri ilk kez George de Maziroff Gallery’de teşhir edilecektir. (The Standard Union, Brooklyn, New York, November 17, 1928)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s